پلیس مونتهنگرو با همکاری پلیس فدرال آمریکا، یک شهروند دوتابعیتی ایرانی-ترکیهای را به اتهام حملات سایبری گسترده به بیش از ۱۵۰ دانشگاه در ایالات متحده و تحمیل خسارت بیسابقه ۳.۴ میلیارد دلاری بازداشت کرد. این عملیات مشترک، یکی از بزرگترین پروندههای نفوذ سایبری مرتبط با ایران را وارد فاز حقوقی جدیدی کرده است که میتواند به استرداد این متهم به آمریکا منجر شود.
ماجرا: یک مرد ۳۹ ساله با تابعیت دوگانه ایران و ترکیه، در شهر ساحلی کوتور در حاشیه دریای آدریاتیک توسط پلیس مونتهنگرو دستگیر شد. دادگاه منطقه جنوبی نیویورک حکم بازداشت او را به اتهاماتی نظیر تبانی برای کلاهبرداری کامپیوتری، هک و سرقت هویت صادر کرده است.
سازوکار: بنا بر گزارش مقامات امنیتی، فعالیتهای مخرب این فرد از سال ۲۰۱۳ آغاز شده بود. او با نفوذ به شبکه دانشگاهها، اطلاعات حساس و دسترسیهای غیرمجاز به حسابهای کاربری دانشگاهی را به دست میآورد.
پشتصحنه: دادههای سرقتشده و دسترسیهای ایجادشده در این کارزار سایبری، در اختیار سپاه پاسداران و دیگر نهادهای جمهوری اسلامی از جمله برخی دانشگاههای داخل کشور قرار گرفته است.
پسزمینه: نهادهای امنیتی، اطلاعاتی و اجرای قانون ایالات متحده پیش از این در آوریل گذشته نسبت به تشدید حملات سایبری تحت حمایت دولت ایران هشدار داده بودند؛ کارزارهایی که بهطور ویژه تجهیزات و زیرساختهای حیاتی آمریکا را هدف قرار میدهند.
دیدگاه سرتفا: بازداشت این هکر در یک کشور اروپایی نشاندهنده افزایش سطح همکاریهای بینالمللی افبیآی برای رهگیری و به دام انداختن عوامل سایبری وابسته به حکومت ایران است. دسترسی به دادههای علمی و دانشگاهی فراتر از مرزها، یکی از راهبردهای همیشگی جمهوری اسلامی برای دور زدن تحریمها و دستیابی به دانش فنی روز بوده است؛ با این حال، برآورد خسارت ۳.۴ میلیارد دلاری نشان میدهد که ابعاد مادی و معنوی این سرقتهای علمی بسیار فراتر از ارزیابیهای اولیه است.
دورنما: پرونده این متهم اکنون به دادگاه عالی در پودگوریتسا، پایتخت مونتهنگرو ارجاع داده شده است تا مراحل قانونی مربوط به استرداد او به ایالات متحده طی شود؛ دادگاهی که مشخص خواهد کرد آیا این هکر به میز محاکمه در نیویورک سپرده خواهد شد یا خیر.